Heeft u over deze materie vragen, dan kunt u hier een bericht achterlaten info@goederaet.nl

Nieuw erfrecht maakt voorheen meest populaire testament overbodig, maar laat nog genoeg te regelen overillustratie: hans van den tillaart Jacqueline Bosboom'Het nieuwe erfrecht geeft rust in een emotionele periode', denkt notaris Stein van het Amsterdamse notariskantoor Brummelhuis en Stein. 'Als er na 1 januari geen testament is, loopt na het overlijden van een van de echtgenoten alles gewoon door. Het is prettig wanneer je je als wederhelft met (volwassen) kinderen in zo'n moeilijke tijd niet druk hoeft te maken over de verdeling van een erfenis.' De wettelijke verdeling zoals die met ingang van het komende jaar geldt, is de belangrijkste wijziging in het erfrecht .

Deze regeling zorgt ervoor dat de langstlevende echtgenoot financieel beter wordt verzorgd dan tot nu toe het geval was als er geen testament was. De kinderen erven wel, maar krijgen voor hun erfdeel een in geld omgerekende vordering op de achterblijvende ouder, aan wie de hele nalatenschap automatisch wordt toebedeeld. Zo hoeft bijvoorbeeld het huis niet te worden verkocht om de kinderen hun erfdeel te kunnen uitbetalen. De weduwe of weduwnaar krijgt de eigendom van alle nagelaten spullen en vermogen, en kan er alles mee doen wat hij* wil. Maar hij moet ook eventuele schulden van de overledene (erflater) afbetalen en de successiebelasting voor de kinderen voorschieten. Het is dus mogelijk dat tegen de tijd dat de overgebleven echtgenoot overlijdt, er weinig of niets meer van de te vorderen erfdelen over is.

Het uitgangspunt dat de langstlevende partner ongestoord kan voortleven sluit aan bij het nu nog meest populaire testament van ouderlijke boedelverdeling. Na de komende jaarwisseling is zo'n testament niet alleen overbodig, maar kan ook helemaal niet meer worden opgemaakt. Stein: 'Het gaat erom de langstlevende echtgenoot te beschermen, maar die heeft de vrijheid om de kinderen al eerder hun erfdeel (deels) uit te keren. Als hij de kinderen alvast wat wil geven, kan hij - fiscaal gezien - beter schenkingen dan aflossingen doen. Dat bespaart successierechten die de kinderen later over de erfenis van de overgebleven ouder moeten betalen.

De bescherming van de langstlevende echtgenoot die het nieuwe erfrecht biedt, heeft niet alleen betrekking op gehuwden, maar ook op geregistreerde partners. Op samenwoners is de regeling niet van toepassing. Ook al is er bij de notaris een samenlevingscontract opgemaakt, samenwoners zijn daarmee niet automatisch elkaars erfgenaam geworden. Zij moeten nog steeds een testament laten maken om elkaar erfrechtelijk te kunnen bevoordelen.

Ten behoeve van de langstlevende partner zijn de rechten van de kinderen dus aan banden gelegd. Wel zijn hun onder het nieuwe erfrecht een aantal wilsrechten toegekend, die zij bijvoorbeeld kunnen inroepen als hun langstlevende ouder gaat hertrouwen, of nadien bij zijn overlijden. Op dat moment claimen zij de eigendom van bepaalde spullen tot maximaal de waarde van hun oorspronkelijke erfdeel van de eerder overleden ouder.

De hertrouwde ouder mag de goederen wel blijven gebruiken zolang hij leeft. Zo kunnen kinderen voorkomen dat bepaalde goederen uit de nalatenschap van de eerder overleden ouder ooit bij de stiefouder(familie) terechtkomt. De erflater kan deze wilsrechten bij testament uitsluiten. Anderzijds kan de erflater bij testament bepalen dat de vorderingen van de kinderen bij hertrouwen van hun nog levende ouder direct opeisbaar worden. De erfdelen van de kinderen moeten dan alsnog daadwerkelijk worden uitgekeerd.

Onterven

Evenals nu kunnen ook onder het nieuwe erfrecht kinderen en echtgenoten bij testament onterfd worden. Als zij hierin berusten, krijgen ze niets. Maar als ze toch iets uit de nalatenschap mee willen pikken, kunnen zij een beroep doen op bepaalde wettelijke rechten die hen bij testament niet ontnomen kunnen worden.

Een belangrijke wijziging ten opzichte van het huidige erfrecht betreft de zogeheten legitieme portie. Vanaf 1 januari aanstaande wijzigt de omvang hiervan en kan de legitieme portie alleen nog in geld worden gevorderd. Stein: 'Onterfde kinderen kunnen dus niet meer verstrikt raken in de verdeling van goederen of huizen. Vechten voor dat mooie horloge of kastje ter waarde van de legitieme portie zit er voor hen dan niet meer in.

Ongeacht het aantal kinderen bedraagt de legitieme portie voortaan de helft van wat het kind geërfd zou hebben als er geen testament was. Het onterfde kind moet er wel een beroep op doen, het komt hem niet automatisch toe. Bij testament kan de erflater overigens ook bepalen dat de legitieme portie pas opeisbaar is bij overlijden van de langstlevende partner.

De onterfde partner heeft nu en straks helemaal geen recht op een legitieme portie. Als de echtgenoot om wat voor reden dan ook bij testament onterfd is, gaat de wettelijke verdeling niet meer op. Dan is er sprake van onverdeeldheid en kunnen de erfgenamen in principe de nalatenschap onderling gaan verdelen. Maar als de weduwe of weduwnaar in de onterving niet berust, komt deze onder het nieuwe erfrecht niet met lege handen op straat te staan. De grondgedachte dat de langstlevende partner verzorgd achter dient te blijven, is ook op deze situatie van toepassing.

Vanaf 1 januari kan de wederhelft die bijvoorbeeld onterfd is een beroep doen op het vruchtgebruik van de woning en inboedel. Hij krijgt niet de eigendom - kan in principe dus geen spullen of huizen verkopen - maar kan in het huis blijven wonen en de inboedel gebruiken. Als dat voor een 'passende verzorging' nog niet voldoende is, kan de langstlevende bovendien het vruchtgebruik van andere vermogensbestanddelen van de nalatenschap opeisen. Hij ontvangt dan bijvoorbeeld rente van de spaarrekening of obligaties, dividend van aandelen of huurinkomsten van ander huizen die tot de nalatenschap behoren. 'Ja, passende verzorging is een discutabel begrip. Gelet op de levensstandaard kan iemand altijd wel een stapje terug doen.

Als kinderen ruzie krijgen met de onterfde ouder of, en zo ja in welke mate deze verzorging behoeft, komt de kantonrechter eraan te pas', legt Stein uit.

Een heel ander gevolg van deze nieuwe bepalingen is overigens dat een verstandshuwelijk waarbij echtelieden elkaar bewust onterven, geen optie meer zal zijn. Ook al is plechtig beloofd dit niet te doen, de langstlevende partner kan altijd een beroep op vruchtgebruik van de nalatenschap doen ten nadele van de erfgenamen', aldus Stein.

Verfijningen

De in het nieuwe erfrecht opgenomen wettelijke verdeling is gebaseerd op een doorsnee gezin met een eigen huis en een bescheiden vermogen. Naarmate de gezinssamenstelling ingewikkelder wordt, of de erflater meer vermogend is, kan het verstandig zijn een aantal zaken vooraf bij testament anders te regelen. (Voor 1 januari 2003 opgemaakte testamenten blijven overigens geldig.)

Met het oog op de vaker voorkomende scheidingen en tweede huwelijken heeft de wetgever het mogelijk gemaakt bij testament stiefkinderen in de wettelijke verdeling te betrekken als waren zij eigen kinderen (de Assepoester-clausule). De eigen kinderen kunnen hier geen bezwaar tegen maken.

emand die wil voorkomen dat een erfdeel via de huwelijksgemeenschap terechtkomt bij een schoonzoon of -dochter, kan een uitsluitingsclausule opnemen. Deze clausule is in de notariële beroepsgroep de Frits Bom-bepaling gaan heten, omdat een hoogleraar in dit verband ooit de gevleugelde woorden sprak: 'Je moet er toch niet aan denken dat je dochter met Frits Bom thuiskomt.

Door toepassing van de zogenoemde Boedelbak-clausule kan de erflater vastleggen dat bepaalde kinderen een aantal nutteloze zaken krijgen. De waarde hiervan moet dan worden afgetrokken van hun legitieme portie, zodat meer liquide vermogensbestanddelen beschikbaar blijven voor bijvoorbeeld bij testament aangewezen erfgenamen als goede doelen.

Voor van alles wat er geregeld moet worden na zijn overlijden, kan de erflater bij testament een executeur benoemen.  

Heeft u over deze materie vragen, dan kunt u hier een bericht achterlaten info@goederaet.nl